Welke opleiding en talenten heb je nodig om reisjournalist te worden?

Reisjournalist word je niet, dat bén je. Een officiële opleiding tot reisjournalist bestaat dan ook niet. Is dat slecht nieuws? Nee, goed nieuws! Je hebt die opleiding namelijk helemaal niet nodig. Wat je dan wél nodig hebt, wordt uitvoerig uiteengezet in deze proefles van de Masterclass Reisjournalistiek.
De beste opleiding bestaat niet

Natuurlijk, er zijn allerlei cursussen en workshops die je in mindere of meerdere mate wegwijs maken in de reisjournalistiek. Maar een echte studie, waar je pakweg vier jaar van je leven aan besteedt, tot diep in de nacht voor zit te blokken en waardoor je bij vlagen tot wanhoop gedreven wordt, zodat je er hopelijk de rest van je leven profijt van trekt? Nee, die bestaat niet. Check het zelf: googel erop los, bel alle hogescholen en universiteiten op, vraag het al je vrinden, je gaat ’m niet vinden.

Wees gerust: geen enkele reisjournalist heeft die opleiding gevolgd. En toch zijn ze reisjournalist, als het meezit nog met succes ook. Vergeet die opleiding, je hebt ’m niet nodig. Reisjournalistiek is geen raketwetenschap. Iedereen kan het en je hebt er maar één ding voor nodig: talent. Als dat voorhanden is, bij voorkeur in ruime mate, dan heb je kans van slagen. Dat talent kan je voeden en ontwikkelen, maar je kan het niet aanleren. Heb je het niet, dan kan geen opleiding ter wereld je helpen.

Ontwikkeling
Heeft een opleiding dan helemaal geen zin? Dat hoor je mij niet zeggen. Met een diploma op zak vergroot je je kansen om later aan de bak te komen. En het is evident dat een meerjarige studie aan een hogeschool of universiteit goed is voor je persoonlijke en professionele ontwikkeling. Doe die studie dus vooral, maar bezint eer ge begint. Want is de meest voor de hand liggend studie wel de beste?

Journalistiek
De reisjournalistiek is een specialisme binnen de journalistiek. Een studie Journalistiek aan hogeschool of universiteit lijkt dus een logische keuze. Het gros van de journalistiekstudenten komt echter nooit aan de bak als journalist, simpelweg omdat ze wel toegelaten worden, maar er niet voor in de wieg gelegd zijn. Ben je dat wel, dan doet een studie journalistiek naar mijn mening meer kwaad dan goed. Je wordt volgestampt met stringente regeltjes en journalistieke dogma’s waar je later alleen maar last van hebt. Die aangeleerde gewoonten kunnen je danig in de weg zitten, waardoor je minder vrij kan denken en je creativiteit wordt belemmerd. Bovendien: een geboren journalist is slim genoeg om zichzelf de mores van het vak te leren. Journalistiek studeren? Tijdverspilling!


Praktijkvoorbeelden

Wellicht ben ik bevooroordeeld omdat ik zelf géén journalistiek heb gestudeerd. Oordeel zelf: hier is een dozijn gevestigde reisschrijvers en hun opleidingen.

Wie? Wat? Waar?
Hans Avontuur Journalistiek Hogeschool Tilburg
Mariëtte van Beek Arabisch Universiteit Leiden
Corno van den Berg Journalistiek Hogeschool Utrecht
Hans Bouman Engels Universiteit van Amsterdam
Jelle Brandt Corstius Geschiedenis Rijksuniversiteit Groningen
Floortje Dessing Tolk/vertaler Hogeschool Diemen
Adriaan van Dis Neerlandistiek Universiteit van Amsterdam
Iris Hannema Camera ENG Cameracollege Bergen op Zoom
Jurriaan Teulings Rechten Universiteit van Amsterdam
Harri Theirlynck Nederlands Radboud Universiteit Nijmegen
Anne Wesseling Filosofie Universiteit Utrecht
Tommy Wieringa Geschiedenis Rijksuniversiteit Groningen

Toerisme
Wil je reisjournalist worden, dan moet je van reizen houden. Zie hier de meest gemaakte denkfout. Zelf ben ik helemaal niet zo dol op reizen. Ik wil mooie verhalen maken – en die vind ik door de wereld rond te reizen. Reizen is niet mijn doel, het is een middel. Een vergelijkbare gedachtekronkel leidt veel aspirant-reisjournalisten tot de conclusie dat ze Toerisme moeten gaan studeren. Want reisjournalistiek, dat is iets met toerisme, toch? Een hbo-opleiding Toerisme is alleen nuttig voor wie aan de slag wil in het toerisme – als reisagent, reisleider of reisorganisator. Een reisjournalist verkoopt geen reizen, een reisjournalist is journalist.

Taal
Wat is dan wél een nuttige opleiding? Deze studiekeuze is zo logisch dat je ’m bijna over het hoofd ziet: Nederlands. Als jij van schrijven je vak wil maken, dan is taal je belangrijkste instrument. En dat beheers je dan maar beter tot in de finesse. Taalgevoel kan je net zo min aanleren als schrijftalent, dus als je moeite hebt met de dt-regel is deze studie niet voor jou. Maar als je wel taalgevoel hebt, dan kun je dat ontwikkelen en je vocabulaire uitbreiden. Ook een studie Engels of een andere taal kan nuttig zijn, zeker als je van plan bent om in die taal te gaan schrijven of je te specialiseren in schrijven over het desbetreffende taalgebied. Uiteraard kun je als aspirant-literator ook kiezen voor Literatuurwetenschap.

Wereldstudies
Stel dat je reisjournalist wil worden en je gaat niet over één nacht ijs, denk dan ook eens aan een studie waardoor je je toekomstige werkterrein beter leert begrijpen: de wereld. Sociologie of antropologie bijvoorbeeld, geschiedenis misschien of voor mijn part filosofie. Waarom? Elk goed reisverhaal is gefundeerd op verwondering. Je ontdekt plekken waar je nog nooit bent geweest en ontmoet mensen die talen spreken waar je geen touw aan vast kan knopen en gebruiken bezigen waar je evenmin een snars van snapt. Dat is een goede basis voor je verhaal. Als je die verwondering vervolgens weet te relativeren en in perspectief weet te plaatsen, dus kan herkennen en duiden, pas dan heb je een potentieel prachtverhaal te pakken.