Magazine

Welkom bij de School voor Reisjournalistiek
7 nov 2017

Help, het reisblad verzuipt!

Het oudste reisblad van Nederland verdwijnt: na 81 jaar stopt ANWB Media met Reizen Magazine. De komende editie verschijnt op 23 november en is meteen de laatste. Reis mee terug in de tijd: in de voorbije decennia belandden ook deze tien titels op het reisbladenkerkhof.

Avenue (1965-1981)

Het verzuilde Nederland van de vroege jaren 60 telt maar liefst vier damesweekbladen: Libelle, Margriet, Rosita en Romance. Laatstgenoemde is een blad voor ‘mensen met een hart, dat hunkert naar wat ontspanning en romantiek in deze tijd van atoom en techniek.’ Nota bene uit die tuttige voorganger komt Nederlands enige echte stijlbijbel voort: Avenue. Bedacht door Joop Swart, mede-oprichter van World Press Photo, en in 1965 gelanceerd als reisblad. De oplage is dan 135.000 exemplaren, adverteerders staan in de rij en het geld klotst tegen de plinten van het redactielokaal. De grootste namen vliegen de wereld rond: Hugo Claus verslaat Vlaanderen, Bertus Aafjes reist Odysseus achterna, Cees Nooteboom verkeert in Mexico, Jan Cremer gaat naar Mongolië en Harry Mulisch wordt naar Cuba gestuurd. Ze worden vergezeld door topfotografen als Ed van der Elsken, Eddy Posthuma de Boer en Peter van der Velde. In 1981 verschuift de focus van reizen naar mode. Dat blijkt het begin van het einde: terwijl concurrenten als AvantGarde, ELLE, Elegance en Cosmopolitan groeien, slinkt de oplage van Avenue. In 1994 verschijnt het laatste nummer.

Transfer (1990-1991)

“Een luxueus uitgevallen reisgids van een bureau dat zaken doet met Neerlands grootste luchtvaartmaatschappij. Te herkennen aan het oor. Daar lijkt het op.” NRC-recensente Wilma Cornelisse velt in 1990 een vernietigend oordeel over ‘het nieuwe magazine over reizen’, Transfer. Geen goed woord voor de cover, maar in het binnenwerk wordt het niet beter: “Op naar de mooie verhalen, want die staan er vast in. Wel eerst de reisaanbiedingen langs, à la carte met Sindbad naar de beschaving van de farao’s of Istanbul, reserveringsformulier bijgevoegd. Dan een column over vliegangst waarin een stichting wordt aangeprezen die cursussen ter bestrijding biedt, op maat, ƒ 90,- per sessie, ƒ 650,- per groep. Een agendarubriek en dan, en dan, eindelijk, ‘De glimlach van de zonnekoning’, een reportage over een reis die in een overvol Kairo begint, door een snikheet El Kharga naar een indrukwekkend Luxor voert en een onuitwisbare indruk achterlaat. En, ook dat nog, de schrijver begint zijn verhaal met de ‘verkrampende vliegangst’ waar hij deze keer plotseling last van had.” Veel meer dan 10.000 exemplaren worden er niet verkocht en na vijf nummers gaat Transfer op in Meridian.

Globe (1994-1996)

Als Avenue sneuvelt in 1994, richt de redactie een nieuw reisblad op: Globe. Onder leiding van Jan Heemskerk, de latere hoofdredacteur van Playboy, richt het blad zich op een breed publiek – de gewone vakantievierder. De covers zijn schreeuwerig en ook de reisverhalen zijn beduidend minder highbrow dan die in Avenue: zandsurfen in Libië of duikles op de Malediven, een muzikale pubroute door Ierland of een bluesreis per raderboot over de Mississippi, bierproeven in België of een strandvakantie in Mexico. Nieuwsblad van het Noorden schrijft: “Het blad is toegankelijk, de reislust druipt er als het ware af, en lelijke verhalen over oorden waar het niet deugt zijn er niet in te vinden. Alles is mooi. Ellende op de wereld schijnt niet te bestaan, als je Globe gelooft. Om armoede wordt met grote bogen heengefietst. Mislukte hotels, boertige horeca en falende reisorganisaties bestaan evenmin. De invalshoek is positief, positief en nog eens positief.” Het eerste nummer verschijnt in een oplage van 75.000 exemplaren, anderhalf jaar later valt het doek.

Voordelig op Vakantie (1996-1998)

‘Prikkelende en tegelijk budgetvriendelijke vakantiereizen, zowel in binnen- als buitenland.’ Dat is de redactionele focus van het glossy kwartaalblad Voordelig op Vakantie, dat begin 1996 wordt gelanceerd door de onbekende uitgeverij Hugo Service. De redactie zoekt het vooral in reisideeën die “als het ware twee-in-een zijn, apart en betaalbaar,” aldus hoofdredacteur John Moesker destijds in een persbericht. Het eerste nummer staat in het teken van woningruilvakanties, zo meldt het Nieuwsblad van het Noorden: “Dat komt Renger de Ruiter van de Landelijke Organisatie Vakantie Woningruil (LOVW) goed uit. Hij krijgt om te beginnen een artikel van drie bladzijden, gevolgd door een reportage over woningruilvakanties in België. In ruil daarvoor adverteert de LOVW vier pagina’s (‘ingezonden mededeling’) vol en dat wordt vervolgens weer goedgemaakt door nog maar weer eens een redactioneel artikel over de woningruilers van de LOVW en een Canada-reportage waarin het alweer gaat over Renger de Ruiter en zijn LOVW.” Losse nummers kosten ƒ 6,95 en een jaarabonnement ƒ 25,-. Veel behoefte aan de advertentiefuik is er niet: na elf edities wordt het blad gestaakt.

Voyager (1995-2002)

“‘De enige beperking die Voyager heeft, is dat de reizen avontuurlijk moeten zijn.’ Het is een wat krakkemikkige zin waarmee de redactie van het nieuwe reisblad Voyager (ƒ 6,95) zichzelf karakteriseert,” aldus de Volkskrant in een recensie uit 1995. “Alle begin is moeilijk. Het eerste, zojuist verschenen nummer valt vooral op door veel goede wil, weinig professionele journalistiek en een verre van bevlogen lay-out. De reportages gaan over een bergtrektocht door de Rätikon, een helikopterreis door het Russisch poolgebied, een reis langs de vulkanen van Kamtsjatka, een duik in de Rode Zee en een fietstocht van de hoofdredacteur zelf door Maleisië (‘We stinken tegen de klippen op, zo zweten we.’) Verder veel korte informatieve stukjes over reisgidsen, verkeersbureaus, beurzen en dergelijke.” Toch houdt Voyager het zeven jaar en 34 nummers vol. In 2002 wordt het avontuurlijke reisblad ingelijfd door concurrent Meridian.

Phileas (2004)

Vernoemd naar de wereldreiziger uit Jules Vernes Reis om de wereld in 80 dagen is Phileas een kwartaalblad dat zich wil “onderscheiden met journalistieke stukken en columns van bijvoorbeeld bergklimmer Ronald Naar en weerman Erwin Kroll,” aldus De Telegraaf destijds. Volgens de redactionele formule is het een “reistijdschrift dat grenzen verlegt, blikken verruimt en lekker leest. Phileas heeft oog voor het onopgemerkte en oor voor de stilte. Maar Phileas laat je ook spanning en avontuur proeven. Met Phileas beleef je de wereld.” In de praktijk betekent dat: reisreportages over een boottocht op het Canal du Midi, een expeditie in de Pyreneeën en maffiatoerisme op Sicilië. Het eerste nummer verschijnt in een realistische oplage van 25.000 exemplaren. De vormgeving van het blad is bedroevend en de verkoop kennelijk ook; het tweede nummer is meteen het laatste.

Reis & Geniet (2004)

‘Reismagazine voor ervaren levensgenieters’, zo luidt de ondertitel van Reis & Geniet, dat in 2004 wordt gelanceerd door uitgeverij Wereldbeeld. Het blad richt zich op een voor adverteerders steeds interessantere markt: 50-plussers. “De redactionele pijlers,” zo meldt Adformatie destijds, “zijn sfeervolle reportages, interviews met ‘empty nesters’, op de doelgroep toegesneden tips en adviezen en artikelen over de goede kanten van het leven.” Reis & Geniet verschijnt twee keer per jaar in een astronomische oplage van 100.000 exemplaren. Het blad is niet alleen los te koop in kiosk, supermarkt en warenhuis, maar wordt daarnaast gratis verspreid via 200 reisbureaus. Althans, dat is het plan. Maar de ‘unieke distributiemethode’ mag niet baten: er wordt van Reis & Geniet slechts één nummer gemaakt.

Grande (2004-2005)

Het Belgische reisblad Grande heeft de expansiedrift goed te pakken: in 2000 is met succes een Nederlandstalige editie voor de Vlaamse markt gelanceerd, in 2003 volgt een Franstalige editie voor Wallonië en in 2004 nog een Nederlandstalige editie, ditmaal voor de Nederlandse markt. “Het blad past tussen National Geographic en de landenbladen, en wordt een kwaliteits feelgood lifestylemagazine,” zo schrijft Adformatie eind 2003. Het is geen kopie van de Belgische editie, maar wordt gemaakt door een Nederlands redactieteam, dat onderdak vindt bij Senior Publications Nederland in Bussum. “Voor de Nederlandse markt rekent Grande op een verspreide oplage van 40.000 tot 50.000 exemplaren en een verkochte oplage van 25.000 tot 30.000 exemplaren in het eerste jaar. Tegen 2006 moet de gemiddelde verkochte oplage 50.000 exemplaren bedragen.” Zo ver komt het niet: het blad verdwijnt al snel weer geruisloos van de markt. De Waalse editie houdt het langer vol, tot 2013. Als in 2015 de oplage van de oorspronkelijke Vlaamse editie is geslonken tot slechts 5.400 exemplaren, wordt ook daar de stekker uit getrokken.

Porta Travel Magazine (2006)

De hoofdprijs voor het kortst bestaande reisblad van Nederland gaat naar Porta Travel Magazine. Directeur Fred de Brouwer, uitgever Denise Halim en hoofdredacteur Michiel Blijboom sturen een ronkend persbericht vol curieuze zelfcitaten de deur uit. “Met ingang van 2006 verschijnt er een nieuw reizenmagazine op de Nederlandse bladenmarkt. Porta Travel Magazine verschijnt vier keer per jaar in een oplage van 100.000 exemplaren. Porta behoort, naar eigen zeggen, tot ‘the next generation of travel magazines’. Opvallende medewerkers: oud-voorzitter Hans Wiegel van het ANVR, superkok Cas Spijkers, zanger Lee Towers (Leen Huijzer) en Renate Wennemars, de vrouw van topschaatser Erben. Volgens de website wordt het blad ‘met afstand het grootste reisblad van Nederland’. Er is een relatief stevige redactie opgetuigd, die de lezer een kennismaking in stijl belooft met de mooiste plekken op aarde en het beste dat de wereld te bieden heeft. Over de voorbereidingen is in de afgelopen maanden vrijwel niets uitgelekt.” Die voorbereidingen bestaan uit de vervaardiging van een nul-nummer met reportages over Antwerpen, het Maleisische eiland Pangkor Laut en het Thaise Bangkok. Die zogeheten dummy moet potentiële adverteerders overtuigen om hun portemonnee te trekken, maar dat lukt niet: nummer 1 is nooit verschenen.

Over de Wereld (2008-2009)

“Informatief, inspirerend en overzichtelijk,” dat belooft de redactie van het in 2008 gelanceerde Over de Wereld, een reisblad voor mensen die moeite hebben met lezen. Het blad wordt daarom uitgegeven op A3-formaat, met veel ruimte voor beeld, ondersteund door korte en bondige teksten in een duidelijk en groot lettertype. Ook de reisverhalen zijn toegankelijk en variëren van rust en ruimte op Vlieland of een stedentrip Reykjavik tot fotoreportages over Cambodja en Cuba. De doelgroep is toch wel erg beperkt, ontdekt men al snel. Er verschijnen slechts vier edities: de eerste in oktober 2008, de laatste in april 2009.

Reizen Magazine (1936-2017)

‘Het grootste reisblad van Nederland’ is decennialang de trotse ondertitel van Reizen Magazine, het reisblad van de ANWB. Die chapeau gaat al een tijdje niet meer op, want de oplage is dramatisch gedaald: van 65.000 exemplaren in 2004 naar 18.000 in 2016.

Wel is Reizen Magazine nog altijd het oudste reisblad van Nederland. In 1936 ontstaat het tijdschrift als de Toeristenkampioen, die destijds in ronkende bewoordingen werd aangeprezen. “De Toeristenkampioen is een voorbeeldig uitgevoerd, zeer interessant algemeen toeristisch weekblad, bestemd voor alle toeristen, voor elkeen, die van de natuur houdt. Die leezen wil over zeldzaam mooie plekjes, hier en over de grenzen, die de folklore voor zich wil ‘zien leven’, die de vogels en de herten en de bloemen nader wil leeren kennen. Nog geen 3 cent per week kost U dit prachtige weekblad, in koperdiepdruk uitgevoerd!”

Een halve eeuw later krijgt de Toeristenkampioen een nieuwe naam en transformeert het van week- tot maandblad, maar het is en blijft Nederlands grootste reisblad. De kentering komt in 2004: Reizen Magazine krijgt voor het eerst in 68 jaar serieuze concurrentie. In één klap worden vier nieuwe reisbladen gelanceerd: Phileas, Grande, Columbus en National Geographic Traveler.

Interim-hoofdredacteur Hans Bouman reageert schouderophalend: “Eerdere pogingen bleken nooit succesvol,” zegt hij destijds in Trouw. “Uitgeverij VNU stopte na een jaar alweer met Globe en Meridian International, een jaar of twaalf geleden groots gebracht, bestaat tegenwoordig nog slechts in de marge. Dat geeft denk ik wel aan hoe moeilijk de markt is.” Bouman lijkt aanvankelijk gelijk te krijgen: Phileas en Grande sneuvelen al snel. Maar de andere nieuwkomers halen Reizen Magazine links en rechts in: in 2014 heeft Columbus een oplage van 45.000* en is Traveler met 47.000 exemplaren inmiddels de grootste.

Uitgever ANWB Media gaat de malaise te lijf met een ingrijpende reorganisatie: van de 222 arbeidsplaatsen worden er 76 geschrapt. Hoofdredacteur Harri Theirlynck vertrekt en Matthijs de Winter, hoofdredacteur van Op Pad, krijgt Reizen Magazine erbij. Ook hij weet het tij niet te keren. De papieren oplage blijft dalen, wat niet online wordt gecompenseerd. Er is wat geëxperimenteerd met iPad-apps, maar Reizen Magazine is nergens online te lezen en is ook niet verkrijgbaar in de digitale kiosk van Blendle. De website van het blad, Reizen.nl, wordt uit de lucht gehaald.

In 2016 volgt een nieuwe reorganisatie en kondigt de ANWB aan dat het zich voortaan zal richten op de pijlers mobiliteit, vakantie en vrijetijd. De aparte uitgeeftak, ANWB Media, zal op termijn verdwijnen. De oplage van Reizen Magazine neemt verder af, naar 28.000 exemplaren in 2015 en nog maar 18.000 in 2016. In november 2017 meldt Villamedia dat het blad wordt stopgezet. Volgens de uitgeverij is het aantal abonnees “de afgelopen jaren zo sterk gedaald dat een gezonde exploitatie niet meer mogelijk is.” De volgende editie, die verschijnt op 23 november, is meteen de laatste. Daarmee valt na 81 jaar het doek voor het oudste reisblad van Nederland.

*) De vermelde oplagecijfers van Reizen en Traveler zijn afkomstig van Het Oplage Instituut (HOI) c.q. Nationaal Onderzoek Multimedia (NOM). Columbus is daar niet bij aangesloten; dat cijfer is een eigen opgave.

2 Reacties

Plaats een reactie